Psikososyal Risk Faktörleri ve İş Psikolojisi

Çalışma hayatında sağlığı etkileyen işle ilgili faktörler arasında stres önde gelen ve önemi gittikçe artan alanlardan biridir. Stresin sağlık üzerine etkileri, işe devamsızlık, üretime etkileri yapılan çalışmalarda giderek artan biçimde gösterilmekte, etkileşimler ve nedensel  ilişkiler ortaya konulmaya çalışılmaktadır.

Psikososyal  etmenler arasında yer alan iş stresi ya da işe bağlı stres, zihinsel yükleme, zihinsel zorlama ya da mental/psikomental/psikososyal/psikoemosyonel zorlama gibi kavramlarla da açıklanmaya çalışılmaktadır.

İşe bağlı stres başlangıçta “genel adaptasyon sendromu” olarak tanımlanmıştır.  Stresin fiziksel, kimyasal vb etkenlerden farklı olarak doğrudan ölçümü yapılamaz; bu nedenle farklı iş kollarında uygulanabilecek, işin doğasını açıklayabilen psikolojik ve sosyolojik kuramsal yaklaşımlara gereksinim vardır. Bunlardan ilki, 1981 de Robert Karasek tarafından tanımlanmış olan  “İş yükü ve kontrol modeli” olup, bu modelin gelişiminde, çalışma saatleri ile ölçülen iş yükünün koroner hastalıklarla ilişkisinin incelendiği araştırmalar çıkış noktası olmuştur.Kornitzer’in  Özel Banka çalışanlarında koroner arter hastalığının Devlet Bankası çalışanlarına göre daha fazla olmasıyla ölçülen çalışma da bu grup çalışmadır. Yüksek düzeyde psikososyal beklenti (iş yükü), düşük düzey karar serbestliği (kontrol) ile birleşince hastalıklarla sonuçlanabilen iş gerilimi riski ortaya çıkmaktadır.

İş yeri stresi riskini azaltıcı girişimlere örnek olacak risk yönetim adımları aşağıdaki gibi sıralanabilir;

  1. Birincil koruma; stresi azaltıcı
    1. Ergonomik önlemler
    2. İş organizasyonu ve çevre dizaynı,
    3. Organizasyonel ve yönetimsel geliştirme/ iyileştirme
  2. İkincil koruma; stresi azaltıcı
    1. Çalışan ve süpervizörün eğitimi ve yetiştirilmesi
    2. Sosyal destek
  3. Üçüncül koruma; stresin etkilerini azaltıcı
    1. Daha duyarlı ve yanıt vermeye hazır bir yönetim kültürü geliştirme
    2. İSG politika ve uygulamaları içerisine stres risk yönetimini dahil etme
    3. İş sağlığı hizmetlerine erişimi iyileştirme

İŞ PSİKOLOJİSİ

İş psikolojisi ya da Çalışma Psikolojisi,  çalışma yaşamında psişik sorunlara yol açan alanları inceleyen, sorunların nedenleri ve çok yönlü etkileri ile çözüm yollarını araştıran, çalışma yaşamı ve çalışan insan arasında sağlıklı ve verimli bir uyum sağlamayı amaçlayan, bu yönde bilgi üretimi için çaba gösteren bir bilim dalı olarak tanımlanabilir.

İş Psikolojisi klinik, endüstriyel ve sosyal psikolojinin iç içe geçtiği oldukça karmaşık bir alandır. Çalışanlarda ortaya çıkan ciddi hastalıkların ve iş kazalarının önemli bir nedeni, özellikle endüstride çalışanların makine gibi değerlendirilmesidir.  İş psikolojisi, üretimin artması için insan faktörünü manipüle etmenin yanı sıra üretenin sağlığını da gözetir. Bu alandaki çalışmaları İş Psikolojisi yürütür. İş psikolojisinin çalışma alanları;

  1. Meslek Hastalıkları
  2. İş Kazaları
  3. Yorgunluk (monotoni)
  4. Erken İhtiyarlama olarak sayılabilir.

Çalışanın psikolojisini anlamak hem meslek hastalığını erken teşhis etmeyi hem de iş kazalarını önlemeyi sağlar. Bunun için iş psikologları psikolojik testlerden yararlanırlar. Bu testlerdeki normalden sapmalar kişinin iş kazası yapma olasılığı ve meslek hastası olup olmadığı konusunda önemli bilgiler verir. İş yaşamına dair bir çok bilgiyi elde edebileceğimiz bu testler  Almanya, Fransa, Japonya  ve diğer Avrupa ülkelerinde çok popüler test araçları haline gelmiştir. Kişilerin fizyolojik ve psikolojik özelliklerinin, fizyolojik ve psikolojik testlerle belirlenmesi “Psikoteknik” olarak tanımlanmaktadır.

Fiziksel ve Fizyolojik Testler

  1. Spirometre
  2. Dinamometre
  3. Nörolojik Muayene
  4. Görme Fonksiyonu
  5. Psikomotor testler
  6. Psikoteknik

Psikolojik Testler

  1. Zeka Testleri
  2. Kişilik Testleri
  3. Hafıza testleri
  4. Algı Testleri
  5. Öğrenme Testleri
  6. Zihinsel Yetenek
  7. Emosyonel durum
  8. Fobiler
  9. İlgi Testleri
  10. Ustalık testleri
Paylaş:

Bir Cevap Yazın